Chủ đề

Từ nghi án “mẹ trẻ giết con”: ai dễ bị trầm cảm sau sinh?

Đăng lúc: 16/06/2017 10:45 Forum chia sẻ | 16/06/17
(C&M) - Nghi án người mẹ trẻ gây ra cái chết của con trai 35 ngày tuổi tại huyện Thạch Thất, Hà Nội đang làm dư luận bàng hoàng. Nguyên nhân ban đầu được cho là người mẹ bị trầm cảm sau sinh, không kiểm soát được suy nghĩ, đã dẫn đến hành vi úp mặt con trong chậu nước. Nguyên nhân này cần có kết luận điều tra cuối cùng nhưng với nhiều vụ việc đau lòng đã từng xảy ra do người mẹ bị trầm cảm sau sinh, nghi án này một lần nữa cảnh báo các gia đình về một chứng bệnh trầm cảm rất phổ biến nhưng chưa được quan tâm đúng mức.

Minh họa: HS. Hữu Khoa

Trầm cảm sau sinh là tình trạng liên quan đến suy nghĩ và cảm giác mệt mỏi, buồn chán, lo lắng xuất hiện sau sinh. Những phụ nữ mắc bệnh trầm cảm sau sinh thường kèm theo trạng thái lo sợ con mình sẽ bị hại và bản thân mình là người mẹ xấu. Trầm cảm sau sinh có thể nhẹ, vừa hoặc nặng, có thể thoáng qua hoặc kéo dài. Bệnh có thể điều trị và trong một số trường hợp có thể dự phòng.

Vì đâu người mẹ trầm cảm sau sinh?

Nguyên nhân bệnh trầm cảm sau sinh là do thay đổi về nội tiết: sau khi sinh, việc giảm đột ngột estrogen và progestrogen góp phần gây nên. Hormones tuyến giáp giảm nhanh chóng gây ra cảm giác mệt mỏi và trầm cảm. 

Ngoài ra, còn do thay đổi về thể tích máu, huyết áp, hệ miễn dịch và chuyển hóa dẫn đến tình trạng mệt mỏi và dễ thay đổi cảm xúc.

Mâu thuẫn gia đình, vấn đề tài chính, thiếu sự giúp đỡ của người thân cũng là một nguyên nhân. Nhiều bà mẹ cảm thấy căng thẳng, mất ngủ, lo lắng về khả năng chăm sóc bé. Từ đó cảm thấy mất hứng thú sống và mất kiểm soát cuộc sống bản thân. 

Yếu tố di truyền cũng có thể là nguyên nhân: trong gia đình có người bị trầm cảm thì nguy cơ bệnh cao.

Trầm cảm sau sinh ảnh hưởng trước hết đến bản thân người mẹ, thể chất sẽ sụt cân, suy dinh dưỡng; tinh thần suy nhược thần kinh, hoang tưởng, hành vi nguy hiểm... Bên cạnh đó, còn ảnh hưởng đến người thân: chồng và con không được chăm sóc tốt, gia đình không được vui vẻ. Ở mức độ nặng, người bị trầm cảm sau sinh có ý nghĩ hay hành vi tự tử (41.2%). 

Một số người rối loạn tâm thần, luôn có cảm giác bị hại nên tìm cách trả thù hay đối phó. Có những bà mẹ nghĩ con mình bị ma quỉ nhập nên tìm cách trừ tà, như vậy rất nguy hiểm đến tính mạng của bé. Ngay cả những người thân khác trong gia đình cũng vậy, có khi bà mẹ mang dao đâm người thân chỉ vì hoang tưởng bị hại.

Hiện trường vụ cháu bé 35 ngày tuổi tử vong trong chậu nước. Ảnh: vietnamnet.

Ai dễ bị trầm cảm sau sinh?

Với người có tiền sử bị bệnh trầm cảm sau sinh, nguy cơ lập lại 50%. Nếu có tiền sử trầm cảm ngoài thai kỳ, nguy cơ trầm cảm sau sinh 25%. Ngưng dùng thuốc chống trầm cảm lúc mang thai: 68% rơi vào trạng thái trầm cảm, nếu tiếp tục dùng thuốc thì 25% bị trầm cảm.

Trầm cảm sau sinh dễ xảy ra ở phụ nữ: làm mẹ ở tuổi dưới 18; gặp những sự kiện gây căng thẳng trong thời gian trước: bệnh tật, hiếm muộn, thất nghiệp; thiếu sự giúp đỡ, đồng cảm chia xẻ của người thân, đặc biệt là người chồng; mâu thuẫn vợ chồng, mâu thuẫn với mẹ chồng; thai kỳ không mong muốn; biến chứng thai kỳ: thai lưu, sẩy thai…

Trầm cảm dễ xuất hiện ở người sinh con so, tuy nhiên vẫn có thể xảy ra ở sinh con rạ. 

Những dấu hiệu cảnh báo sớm

Suy nhược cơ thể: nhiều sản phụ cảm thấy đau khổ, vô vọng tăng dần sau khi sinh con, thậm chí khóc lóc cả ngày mà không có lý do cụ thể nào cả. Đôi khi họ lại cảm thấy bị chồng, gia đình, bạn bè bỏ rơi. Những cảm giác này thường không có căn cứ. Những phụ nữ suy nhược này có thể rơi vào trạng thái mệt mỏi triền miên, thờ ơ với công việc nhà. Họ không buồn tắm rửa, chải chuốt.

Lo lắng: những bà mẹ suy yếu thường hay có nhiều mối lo, thường là về sức khỏe bản thân. Có thể họ cảm thấy đau dữ dội ở đâu đó nhưng bác sĩ lại chẳng tìm ra nguyên nhân. Thường là đau ở đầu và ở cổ. Những người khác lại đau lưng, đau ngực, có thể là do các vấn đề về tim. Bà mẹ có nhiều than phiền về sức khỏe đến nỗi điều này càng làm cho họ stress thêm.

Triệu chứng thường gặp nhất là đau một vùng nào đó trên cơ thể và cảm giác bị bệnh. Những triệu chứng này sẽ trở nên trầm trọng nếu không được chữa trị. Bà mẹ nhiều khi cảm thấy căng thẳng và thiếu tự tin khi ra khỏi nhà. Họ thậm chí khó có thể gặp gỡ những người bạn thân, từ chối trả lời điện thoại hay thư từ.

Hoảng hốt: người mẹ có thể cảm thấy hoảng hốt đối với những tình huống xảy ra hằng ngày, và khó có thể bình tĩnh lại.

Căng thẳng: những người mẹ bị căng thẳng thường bị trầm cảm nặng nề hơn. Họ thường khó có thể thư giãn được, nhiều khi có cảm giác như muốn nổ tung ra. Loại căng thẳng này là một triệu chứng của trầm cảm, không thể giải quyết bằng thuốc an thần.

Cảm giác bị ám ảnh: người mẹ bị trầm cảm thường hay bị ám ảnh, có thể về một người, một tình huống hay một hoạt động cụ thể nào đó.

Vài người có thể trở nên sợ hãi và tin rằng mình là mối nguy hại cho các thành viên trong gia đình, đặc biệt là đứa trẻ. Những nỗi sợ này là triệu chứng thường gặp của trầm cảm, có thể đi kèm với cảm giác tội lỗi. Điều này thường không có nguyên do, nhưng nếu người mẹ sợ ảnh hưởng đến con mình thì nên báo với gia đình và bác sĩ.

Mất tập trung: một bà mẹ trầm cảm thường khó tập trung đọc sách, xem tivi hay trò chuyện bình thường. Họ sẽ cảm thấy trí nhớ sao mà kém quá, và đôi lúc không sắp xếp được suy nghĩ. Họ có thể ngồi đó không làm gì, chỉ nghĩ rằng họ cảm thấy rất tồi tệ.

Rối loạn giấc ngủ: thường người bị trầm cảm rất khó ngủ. Họ có thể thao thức đến gần sáng, hoặc không ngủ được tí gì. Vài người ngủ không liên tục, hay bị thức giấc vào giữa đêm, thỉnh thoảng gặp ác mộng và không thể ngủ lại được.

Nhiều bà mẹ cảm thấy stress hơn vào buổi tối, nên bị mất ngủ lâu dài. Lúc này bác sĩ thường kê toa thuốc ngủ, nhưng đôi lúc dùng liều cao vẫn không hiệu quả. Trong trường hợp này, bà mẹ sẽ cảm thấy thất vọng hơn. Quan trọng là chữa được trầm cảm thì sẽ ngủ lại được bình thường. Tốt nhất là nên có người giúp mẹ cho bé bú vào buổi tối.

Tình dục: mất hứng thú tình dục có thể xảy ra đối với các bà mẹ trầm cảm sau sinh, thường kéo dài một thời gian, nên các ông bố cần thông cảm và hiểu rằng đây chỉ là triệu chứng của bệnh.

Hứng thú tình dục sẽ trở lại khi mẹ hết trầm cảm. Các ông bố nên kiên nhẫn và cố gắng an ủi vợ hồi phục khỏi trầm cảm sau sinh. Cách giúp mẹ cảm thấy thoải mái bao gồm đụng chạm nhẹ, ôm  ấp và vuốt ve, sẽ tốt cho cả hai.

Triệu chứng tâm lý: tâm trạng buồn bã, giảm hứng thú hoạt động, cảm thấy vô dụng hay tội lỗi, khó tập trung hoặc không quyết đoán, thường nghĩ đến cái chết và tự tử, thay đổi khẩu vị và tăng hoặc giảm cân; mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, suy nghĩ, hành động, phản ứng chậm, mệt mỏi, thiếu sinh lực…

TS-BS. Lê Thị Thu Hà (Trưởng khoa hậu sản M, bệnh viện Từ Dũ, TP.HCM) đang tư vấn sức khỏe sinh sản cho phụ nữ. Ảnh: TL

Điều trị và dự phòng

Nếu trầm cảm nhẹ thì việc tư vấn đơn thuần có thể giúp người bệnh vượt qua được. Nếu trầm cảm nặng có điều trị thuốc thì việc tư vấn cũng giúp ích cho bệnh nhân.

Khi người mẹ nghĩ rằng mình bị trầm cảm sau sinh thì nên đến bác sĩ càng sớm càng tốt, nếu không thể được thì mời bác sĩ đến nhà. Cố gắng báo với bác sĩ về tất cả các triệu chứng gây khó chịu, điều này sẽ giúp chẩn đoán chính xác bệnh hơn. Thuốc được kê toa thông thường hoặc là thuốc an thần hoặc là thuốc chống trầm cảm.  

Bên cạnh việc dùng thuốc thì điều quan trọng là phải duy trì chế độ dinh dưỡng tốt, vitamin B6 hoặc vitamin tổng hợp nên được dùng… Gia đình nên hiểu rằng bệnh đang ở giai đoạn tạm thời và sự giúp đỡ của họ có thể giúp cho người mẹ phục hồi nhanh chóng.

Nếu đơn thuốc không thích hợp thì phải động viên bệnh nhân trở lại bác sĩ và yêu cầu thay đổi đơn thuốc. Nếu thuốc thích hợp thì đừng nên rút ngắn thời gian điều trị bởi trầm cảm cần thời gian điều trị kéo dài để phục hồi hoàn toàn.

Nếu sau khi ngưng thuốc mà các triệu chứng tái phát thì nên đến bác sĩ tư vấn  thêm. Thông thường bác sĩ tiếp tục điều trị với thuốc trước đó. Sau đó nếu có hiệu quả thì giảm liều dần, và điều này dự phòng được việc tái phát. 

Người thân đừng quên rằng người mẹ không được khỏe và đừng quấy rầy. Hãy cố gắng đối xử với cô ta như một căn bệnh bình thường.

Thường thì một người mẹ trầm cảm không thích sự cô độc, do vậy hãy cố gắng sắp xếp để lúc nào cũng có một người mà cô ta có thể tin tưởng ở bên cạnh. Điều quan trọng nhất là người mẹ phải tin tưởng mình sẽ tốt hơn. Hãy thư giãn và quên đi đau đớn thì căn bệnh trầm cảm sẽ dần dần tan biến.

Hãy nghỉ ngơi nhiều bởi vì sự mệt mỏi sẽ làm cho bệnh trầm trọng hơn. Tránh thức khuya và hãy nhờ người khác cho con bú. Đừng quên ăn uống đầy đủ vì nếu hạ đường huyết cũng sẽ làm cho bệnh nặng nề hơn. Nên ăn nhiều trái cây và rau quả khi bạn cảm thấy đói. Nên uống viên đa sinh tố mỗi ngày. Đừng ép bản thân làm những điều mình không thích hoặc những điều gây khó chịu.

Để dự phòng, cần động viên, chia sẻ với thai phụ về cuộc chuyển dạ và chăm sóc bé sau sinh. Hướng dẫn thai phụ về việc nuôi con bằng sữa mẹ. Dùng Progresterone liều cao cho sản phụ sau sinh bằng cách tiêm liều giảm dần trong 8 ngày. Sau đó người mẹ dùng vòng Progresterone cho đến khi có kinh nguyệt trở lại. Dùng thuốc chống trầm cảm trong 3 tuần cuối của thai kì theo đúng sự chỉ định của bác sĩ. Nhiều bác sĩ cảm thấy nguy hiểm khi dùng thuốc này đối với phụ nữ có thai, nhưng một số lại thấy lợi ích của người mẹ quan trọng hơn.

TS-BS. Lê Thị Thu Hà
(Trưởng Khoa hậu sản M, bệnh viện Từ Dũ, TP.HCM)

Thảo luận

Hiện không có bình luận nào cho bài viết.

Đọc thêm cùng chuyên mục

Forum chia sẻ | 27/06/17
'Tôi không giúp vợ rửa bát vì tôi cũng dùng những món đó', thông điệp của anh chồng ở Australia khiến hàng trăm nghìn người thích.
Forum chia sẻ | 27/06/17
Đóng cửa doanh nghiệp để dành thời gian cho con, anh Huấn mãn nguyện khi giờ đây cậu bé 10 tuổi đã biết tự đi học, nấu cơm, rửa bát...
Forum chia sẻ | 26/06/17
"Anh bạn tôi đã sợ chạy mất dép khi bị cô gái Việt mình mới hẹn hò vài buổi hỏi 'anh có muốn cưới em không'", Alice Thuận viết.
Forum chia sẻ | 23/06/17
Aaron hủy hẹn vào phút chót, vô tình khiến hành trình chinh phục cô giáo dạy đàn quê Đăk Lăk khó gấp bội.
Forum chia sẻ | 20/06/17
Mặt dính đầy máu nhưng cậu bé 6 tuổi Trung Quốc vẫn xin các nhân viên y tế cứu bố mình trước tiên.